|  |
Theo Thijssen en Jan Ligthart. Twee bevlogen schoolmeesters uit de Jordaan.
De naam van Theo Thijssen is nog steeds bekend, gelukkig. Maar bij het horen de naam Jan Ligthart kijkt men, ook in de pedagogische wereld, steeds vaker glazig. Dat is bepaald onrechtvaardig. Veel van zijn ideeën ontleende Thijssen aan zijn 20 jaar eerder geboren mede-Jordanees Ligthart, al zette hij zich als ‘angry young man’ later weer af tegen zijn voormalige idool. Vanuit nu bezien, was Ligthart inhoudelijk zijn tijd verder vooruit dan Thijssen, al was de laatste de betere satiricus. Bijna al die debatten tussen Ligthart en Thijssen enerzijds en de gevestigde opvoedkunde anderzijds en die tussen hen beiden zijn nog steeds
hoogst actueel – en leesbaar!
Over Theo Thijssen is in dit bulletin vanzelfsprekend al veel geschreven. In dit bulletin willen we dus vooral Ligthart aan u voorstellen. Gerardus Jan Ligthart (1859-1916) liet rond 1900 een frisse wind waaien door het onderwijs en de opvoedkunde in Nederland, kort voor de opvoedkunde hier een academische discipline werd. Door zijn open opstelling en innemende persoonlijkheid wist hij, althans tijdelijk, zeer verschillende critici van het bestaande onderwijs (onder wie Thijssen) rond zich te verenigen.
Net als Thijssen (1879-1943) was Ligthart (1859-1916), zoon van een kleine middenstander in de Jordaan, toen de armste buurt van Amsterdam. Vanaf zijn dertiende jaar leerde hij het onderwijzersvak, op een ‘armenschool’ in de Jodenbreestraat. Na een zwaar vergelijkend examen werd hij in 1885 benoemd tot schoolhoofd aan de school in de Tullinghstraat in de Haagse Schilderswijk. Hier gaf hij tot aan zijn dood onnavolgbaar zijn benadering van leerlingen gestalte. Hij wilde ‘het volle leven’ in de school brengen en dan vooral het leven zoals dat rond de school zichtbaar was. Begrippen als vrijheid, zelfstandigheid en verantwoordelijk zijn voor je daden stonden daarbij centraal. Kinderen moesten vooral ook veel doen. Zo vond hij dat een vak als handenarbeid gekoppeld kon worden aan al die andere vakken. Oud-leerlingen omschrijven hem zonder uitzondering als een speelse man met een groot gezag en een warme belangstelling voor alles dat met kinderen te maken heeft.
Hij heeft een groot aantal boeken, boekjes en artikelen geschreven. Soms alleen, soms samen met anderen. Vele generaties hebben leren lezen met behulp van de leesmethode aap-noot-mies waarin hij samen met H. Scheepstra en de illustrator Cornelis Jetses zijn ideeën kwijt kon. Daarnaast schreef hij met dezelfde co-auteurs de immens populaire leesboekjes. De serie over Ot en Sien werd het allerbekendst.
Ligthart was zijn tijd ver vooruit. In ieder geval is de manier waarop wij thans over kinderen denken – ook binnen de schoolsituatie –sterk door hem beïnvloed.
Jan Ligthart en Theo Thijssen: tweede grote namen uit de Nederlandse onderwijsgeschiedenis. En allebei geboren in de Jordaan! Geestverwanten in de eerste jaren van de 20ste eeuw (allebei nonconformistich; allebei ‘bondgenoot van het kind’), waarna de tegenstellingen groeiden. Maar het wederzijds respect bleef, zij het niet steeds met zo veel woorden geuit…
|
|
|
